Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zwrócił się do podmiotów rynku kolejowego z pytaniem o problemy, które powinny być przedmiotem działań kontrolnych w 2026 r. W odpowiedzi Fundacja „Pro Kolej” wskazała na konieczność weryfikacji opłat za korzystanie z infrastruktury kolejowej w portach.

Niski udział kolei w portach

Udział kolei w obsłudze przewozów intermodalnych w polskich portach morskich waha się w przedziale od 15% do 30%. Według Fundacji ProKolej w Europie wskaźnik ten potrafi być nawet dwa razy wyższy. Jednym z narzędzi, które pozwala zwiększyć udział kolei w transporcie ładunków, jest polityka wpływu na cenniki opłat i regulaminy dostępu do infrastruktury na nabrzeżach i w terminalach portowych. Właśnie te dokumenty są podstawą uczciwej konkurencji i gwarantują równe traktowanie przewoźników kolejowych i drogowych. A w wybranych przypadkach wręcz preferują transport szynowy, jako bardziej przyjazny dla środowiska, efektywny energetycznie i mniej obciążający lokalny układ komunikacyjny. Jak wynika z komunikatu organizacji, w warunkach polskich bywa niestety odwrotnie.

Preferencje dla transportu drogowego

Według ProKolei nasilają się sygnały wskazujące na przypadki preferowania przez porty transportu drogowego. Dotyczą one w szczególności terminali intermodalnych, które w wewnętrznych regulaminach i cennikach nakładają na kolej dodatkowe opłaty. Opisany problem jest pochodną braku jednolitych, przejrzystych zasad określających prawa i obowiązki poszczególnych uczestników rynku oraz mechanizmów gwarantujących równy dostęp do usług. W rezultacie konkurencja pomiędzy przewoźnikami kolejowymi i drogowymi nie jest równa.

– Obowiązek sprawiedliwego i niedyskryminującego traktowania partnerów współpracujących z zarządcami infrastruktury i operatorami obiektów infrastruktury usługowej jest jedną z fundamentalnych zasad regulacji rynku. Przykład terminali portowych wskazuje, że w warunkach polskich nadal mamy problem ze zrozumieniem i egzekwowaniem tej zasady. Po części dlatego, że regulację rynku traktuje się zbyt wąsko, zawężając ją do selektywnych działań branżowych – mówi dr Jakub Majewski, prezes Fundacji ProKolej.

Skomplikowana konstrukcja cennika i opłaty

W przypadku terminali portowych problemów jest kilka. Przewoźnicy napotykają na trudności związane z samą konstrukcją cenników korzystania z obiektów infrastruktury usługowej, procedurami ich aktualizacji oraz zasadami różnicowania opłat podstawowych, dodatkowych i manipulacyjnych. Co więcej, w części przypadków ograniczona transparentność działań maskowana jest rezygnacją z klasycznego cennika i zastąpieniem go wysokimi opłatami dodatkowymi, ustalanymi w indywidualnych umowach handlowych. Mechanizm ten wyłącza koszty spod nadzoru regulacyjnego i blokuje w praktyce możliwość ich weryfikacji. W konsekwencji umożliwia to kształtowanie cenników w sposób swobodny i nieprzejrzysty, obniżając poziom konkurencyjności transportu kolejowego względem przewoźników drogowych.

Zdaniem Jakuba Majewskiego, zasady dostępu do obiektów infrastruktury usługowej w portach nie są jednolite, a procedury ich ustalania opierają się w dużej mierze na uznaniowości. W wielu przypadkach przewoźnicy kolejowi napotykają odmienne wymagania niż podmioty działające w transporcie drogowym, co w praktyce prowadzi do zakłócenia konkurencji na rynku transportowym.

Postulat kompleksowej kontroli UTK

W stanowisku przesłanym przez Fundację Pro Kolej do Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego wskazano, że liczne sygnały od przewoźników i operatorów intermodalnych potwierdzają, iż sfera dostępu do terminali portowych w Polsce wymaga uporządkowania. Skala i złożoność problemu wskazują, że działania kontrolne w powyższym zakresie powinny mieć charakter kompleksowy i stanowić element Planu Nadzoru na 2026 r.

W związku z tym organizacja zaproponowała przygotowanie pogłębionej analizy mechanizmów opracowywania, wprowadzania i stosowania regulaminów dostępu do obiektów infrastruktury usługowej, zasad ustalania oraz pobierania opłat, a także procedur informowania o zmianach cenników i regulaminów. Ocenie regulatora rynku powinny podlegać również zakres i skuteczność „dobrych praktyk” stosowanych przez terminale portowe oraz zasadność opracowania jednolitych wytycznych lub rekomendacji dotyczących stosowania zasad równego dostępu oraz przejrzystego i niedyskryminującego kształtowania opłat.

Podsumowanie artykułu

• Fundacja ProKolej alarmuje, że w polskich portach kolej jest obciążana dodatkowymi opłatami i traktowana mniej korzystnie niż transport drogowy, co zaburza warunki konkurencji.
• Organizacja wskazuje na brak przejrzystości w cennikach terminali portowych, uznaniowość zasad dostępu oraz praktyki utrudniające nadzór regulacyjny.
• ProKolej apeluje do UTK o kompleksowe kontrole w 2026 r. oraz opracowanie jednolitych wytycznych dotyczących równego i niedyskryminującego dostępu do infrastruktury portowej.